“Bu bir sahtekarlık!” dedi kız, 12 milyon dolarlık tabloyu işaret ederek.

Nişantaşı’nın en prestijli sokağında, Petrov Sanat Galerisi’nin kristal avizeleri altında İstanbul’un seçkinleri şampanya kadehlerinin tıkırtısı ve müzik eşliğinde gecenin yıldızlı parıltısına karışmıştı. Victor Petrov’un özel koleksiyonundan seçilen eserler duvarlarda ağır bir ihtişamla asılı duruyor, her bakışta prestij vaat ediyordu. Binanın gece vardiyası nöbetçisi Ozan Korkmaz, bu uzun gecede on iki yaşındaki kızı Selma’yı yanına almak zorunda kalmıştı; Selma, babasının temizlik arabasının yanında sessizce duruyor, gözleri parlak ışıklar altında sergilenen tabloların üzerinde hunhar bir merakla dolaşıyordu.

“Baba, şu tabloya bak,” dedi Selma, duvarın ortasında asılı büyük eseri işaret ederek. “Çok garip bir şey var.” Ozan, kızının sanata olan tutkusunu biliyordu: evlerinde televizyon yoktu ama Selma kütüphaneden ödünç aldığı kitaplarla kendini eğitiyor, sanat belgesellerini izlemek için komşularına gidiyordu. “Sessiz ol, insanlar bizi görecek,” diye fısıldadı Ozan; fakat Selma’nın dikkati tabloya mıhlanmıştı. Etiket “Claude Monet — Su Zambakları” diyordu; eser, akşamın yıldızı olarak tanıtılıyor, değeri 12 milyon dolar olarak işaretleniyordu.

Tam o sırada Victor Petrov yanında zarif bir Fransız kadınla yaklaşarak sunumuna başladı. Kadın kendini Madam Claris Dübua olarak tanıttı; uluslararası sanat uzmanı olduğunu söylüyordu. Petrov, gururla, eserin Monet’nin 1919’da tamamladığı son dönem çalışmalarından biri olduğunu, Giverny bahçelerindeki çalışma yıllarına uzandığını anlattı.

Selma, bir anda öne çıkıp yüksek sesle konuştu: “Bu bir sahtekârlık.” Galeri aniden sessizleşti. Tüm gözler 12 yaşındaki kıza çevrildi; şampanya kadehleri havada dondu. Petrov’un yüzü kızardı: “Ne dediğini biliyor musun sen?” Sesinde hem şaşkınlık hem öfke vardı.

Selma geri adım atmadı: “Bu tablo sahte. Monet 1919’da bu teknikle çalışmadı. Ayrıca renklerde kullanılan pigmentler o dönemde mevcut değildi.”

Madam Dübua araya girdi: “Küçük Hanım, bu çok ciddi bir suçlama. Bu eser uluslararası uzmanlar tarafından doğrulanmıştı.” Selma tabloya yaklaşarak sordu: “Peki neden sol alt köşedeki imza modern bir kalemle atılmış gibi? Monet’nin orijinal imzaları farklı bir teknikle atılırdı; bu imzadaki mürekkep daha taze görünüyor.”

Ozan, kızının yanına koştu: “Selma, özür dilerim Bay Petrov; kızım çok meraklı ama—” “Hayır baba,” diye kesti Selma; sesi sarsılmazdı. “Ben haklıyım. Fırça darbeleri de yanlış. Monet’nin son döneminde darbeler daha geniş ve cesurdu; bu tabloda darbeler fazla düzenli ve hesaplı.”

Petrov’un alnında ter damlaları belirdi: “Bu saçmalık! Sen kim oluyorsun da benim eserlerimi sorguluyorsun?” Selma sakinlikle cevap verdi: “Ben sadece doğruyu söyleyen biriyim.”

Kalabalık merakla yaklaştı; fısıltılar bölündü: kimi Selma’yı destekliyor, kimi durumun absürtlüğünü konuşuyordu. Petrov dişlerinin arasından: “Tamam, o kadar eminsen kanıtla.”

Selma parmağını tabloya uzatıp dokunmadan işaret etti: “Bu mavi pigment titanyum dioksit. 1916’da icat edildi; yaygın kullanımı 1920’lerde. Monet 1926’da öldü ve 1920’lerden sonra çok az eser üretti; bu kadar parlak mavi kullanmazdı.” Ziyaretçiler telefonlarını çıkarıp çekim yapmaya başladı; Ozan hem gururlu hem endişeliydi. Selma devam etti: “Monet’nin son döneminde katarakt etkisi görülür; çizgiler belirsiz, renkler yumuşak olur. Bu tablodaki keskinlik o döneme uymuyor.”

“Bunları nereden öğrendin? Hangi üniversite?” diye hırladı Petrov. “Kitaplardan,” dedi Selma basitçe. “Kütüphanede çok vakit geçiririm; Monet üzerine yazılmış tüm kitapları okudum.”

Madam Dübua gülmeye çalıştı: “Küçük Hanım çok zeki ama bunlar teorik bilgiler; gerçek uzmanlar bu eseri inceleyip onayladı.” Selma keskin bir hamle daha yaptı: “Eserin provenansını görebilir miyim? Yani sahiplik geçmişini.” Victor gerildi: “Bu tür belgeler özel ve gizlidir.” “Neden?” dedi Selma; ses masum ama kararlıydı. “Gerçek bir eser ise geçmişi gururla gösterilir.”

Fısıltılar yükseldi. “Tamam, yeter,” diye bağırdı Victor. “Bu galeriyi hemen terk edin. Ozan, kızını kontrol et.” Selma bitirmemişti: “Bir de şu çerçeveye bakın. Tornavidalara dikkat—Philips kafa. 1930’larda icat edildi. Monet’nin zamanında böyle vidalar yoktu.” Salonda bir uğultu daha… Basit bir ayrıntı, ama herkesin görebileceği kadar bariz.

“Eğer bu tablo gerçekten Monet’ninse, ultraviyole ışık altında yaşına uygun craquelure (çatlak) görülmeli; modern boyalar farklı tepki verir,” dedi Selma. Petrov’un yüzü soldu: “Bu saçmalık! Sen kimsin ki—”

Kalabalıktan yaşlı bir adam araya girdi: “O kim olduğu önemli değil; önemli olan doğruluğu. Ben Dr. Mehmet Kaya, İstanbul Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü emekli öğretim üyesi. Bu kızın söyledikleri mantıklı.” Madam Dübua itiraz etti: “Doktor Bey, bu sadece bir çocuğun hayalleri.” Dr. Kaya kararlılıkla: “Hayır. Pigment bilgisi özellikle etkileyici.”

Selma, desteği alınca hızlandı: “Sağ üst köşeye bakın: Monet su yansımalarını yaparken ‘small comma-shaped strokes’ kullanırdı; bu darbeler düz ve mekanik.” Victor ter içindeydi; Madam Dübua endişeyle bakıp duruyordu. “Yeter!” diye kükredi Victor. “Ozan, hemen çıkın; yoksa işini kaybedersin.”

Tam o sırada ünlü koleksiyoner Ayhan Bey öne çıktı: “Benim de şüphelerim var.” Bu söz, dengeleri altüst etti. Artık Victor, sadece 12 yaşındaki bir kızla değil, sanat dünyasının diğer gözleriyle de karşı karşıyaydı. Gerçek, Selma’nın dediği gibi, ayrıntıların kıyısında parlıyordu.

Victor’un zihni, 30 yıl öncesi Bulgaristan’ın fakir köyüne gitti. O zamanlar Victor Petkov’du; 18 yaşında ailesiyle İstanbul’a göç etmişti. Kapalıçarşı’da antika satıcılığında öğrendiği şey şuydu: sanat sadece güzellik değil; büyük paraydı. Müşteriler, eserin gerçekliğinden ziyade prestijinden etkileniyordu.

“Bay Petrov,” diye uyandırdı Dr. Kaya onu. “Bu genç bayanın söyledikleri dikkat çekici. Tablonun teknik incelemesini yapalım.” Victor irkildi: “Gereksiz. Zaten uluslararası uzmanlar onayladı.” Selma sordu: “Hangi uzmanlar? İsimleri?” Victor sıkıştı; çünkü hakikat şuydu: tablo, İstanbul dışında küçük bir atölyede yetenekli ama bilinmeyen bir ressam tarafından üretilmişti. Madam Dübua—gerçekte Marie Dubadu—Victor’un uzun süredir ortağıydı. “Bu tartışma yorucu oldu, başka zaman,” diye araya girdi, ama Selma kararlıydı: “Şimdi konuşalım. Bu tablo sahteyse, diğerleri de şüpheli olabilir.”

Kalabalık, Victor’dan pahalı eserler almış çok kişinin endişesiyle dalgalandı. Victor’un zihni 1995’te “küçük bir Picasso çizimi” diye sattığı ilk sahtesine gitti; vicdanı sızlamıştı ama para… Sonra sistemi büyütmüştü: Avrupa’dan sahte sertifikalar, yetenekli sahteciler, prestij peşindeki müşteriler…

Victor, Selma’ya yaklaşıp tısladı: “Çok zekisin; sanat konusunda yeteneklisin. Sana özel burs verelim. En iyi okullarda oku.” Ozan şaşırdı; ama Selma sözlerini keskin bir bıçak gibi bıraktı: “Parayla susmam.” Victor’un yıllardır para ile çözdüğü her kriz, ilk kez karşısında duruyordu.

Dr. Kaya: “Teknik incelemek gerekir.” Victor titreyerek: “Bu saçmalık.” Madam Dübua kıpırdandı: “Belki yarın daha sakin… ” Selma: “Gerçek eserler incelemeden korkmaz.” Kalabalıktan bir gazeteci öne çıktı: “Yarın gazetede yayınlamak isterim.” Victor’un kalbi hızlandı; böyle bir haber, işlerini yerle bir edebilirdi. “Bu küçük bir yanlış anlaşılma,” diye oyalarcasına gülümsedi. Selma: “Neden yarın? Neden şimdi değil?”

Ozan dimdik durdu: “Bay Petrov, teklifiniz için teşekkürler. Ama kızım doğru olanı yapıyor; onu destekliyorum.” Victor şok oldu; maddi sıkıntısı olanların hemen kabul edeceğini varsayan plan çatladı.

Tam o sırada galeri kapısından orta yaşlı, gözlüklü bir adam girdi: Dr. Necat Özkan, İstanbul Üniversitesi Sanat Tarihi profesörü. Personel onu gizlice çağırmıştı. “Merhaba,” dedi; “Bu Monet tablosuyla ilgili bir sorun mu var?” Selma heyecanla: “Sahte olduğunu düşünüyorum; çok fazla anakronizm var.”

Dr. Özkan tabloyu dikkatle inceledi: “Gerçekten şüpheli noktalar var; özellikle fırça darbelerinin tutarlılığı.” Victor: “Bu sadece bir çocuğun hayal gücü!” Dr. Özkan sert: “Hayır. Pigment analizi bilgisi etkileyici; Monet’nin 1919 paleti farklıydı.” Madam Dübua endişeyle Victor’a baktı; plan işlemiyordu. Dr. Özkan: “Çerçeve modern görünüyor; orijinal dönem çerçevelerinin patinası farklıdır.” Selma bir gözlem daha sundu: “Arkada kanvas gerilimi çok sıkı; yüzyıllık tuval zamanla gevşer.” Dr. Özkan: “Çok doğru.”

Victor patladı: “Siz akademisyenler teoriyle gerçek sanat pazarını anlamıyorsunuz!” Dr. Özkan kaşlarını çattı: “Sanatı sadece ticaret olarak mı görüyorsunuz?” Selma duvarlardaki diğer eserlere yöneldi: bir Renoir, iki Van Gogh, bir Cézanne. “Şu Renoir’a bakın: artrit nedeniyle son dönem fırça darbeleri kalın olur; burada darbeler çok ince.” Dr. Özkan onayladı: “Renwar’ın el titremesi eserlerine yansır; bu tabloda yok.” Selma Van Gogh’a yürüdü: “Impasto tekniği üç boyutlu etkili olur; burada darbeler çok düz.” Dr. Özkan: “Doğru.”

Victor, köşeye sıkıştı: “Yeter! Bu galeri benim. Kimse eserlerimi sorgulayamaz.” Dr. Özkan soğuk: “Eserleriniz mi, yoksa sahteleriniz mi?” Salonda buz gibi bir sessizlik. Selma babasına döndü: “Baba, haklı mıyım?” Ozan gururla: “Evet kızım, çok haklısın.”

“Bu iftira!” diye bağırdı Victor; ama sesinin titremesi sözlerini boşaltıyordu. Selma çocuksu ama keskin: “Evet, 30 yıldır sahtecilik mi?” Victor Selma’ya yürümeye kalktı; Dr. Özkan araya girdi: “Dur! Bir çocuğa böyle davranamazsın.”

Kalabalıktan bir başka ses yükseldi: “Geçen ay sizden aldığım Picasso çizimi de gerçek mi?” Victor panikledi; çünkü o Picasso Beyoğlu’ndaki küçük bir atölyede üretilen bir sahteydi. Madam Dübua, Victor’un kulağına fısıldadı: “Hemen gitmeliyiz; kontrolü kaybettik.” Victor kalabalığa döndü: “Yarın ofisimde konuşalım.” Dr. Özkan kararlı: “Hayır, şimdi. Sahteyse ciddi bir suç.”

Selma: “Şu Cézanne’ın arkasında modern etiket var; üzerinde 2018 tarihi.” Herkes döndü; barkodlu etiket ve net bir 2018. Dr. Özkan: “Bunu nasıl açıklayacaksınız, Bay Petrov?” Victor mırıldandı: “Bu sadece arşivleme etiketi…” Selma: “Cézanne 1906’da öldü. Neden 2018?”

Madam Dübua kapıya yöneldi: “Victor, hemen çıkmalıyız.” Tam o sırada iki polis memuru içeri girdi; Dr. Özkan’ın asistanı onları çağırmıştı. “Kimliğinizi görebilir miyiz?” dedi polis. Victor cüzdanını çıkarırken birkaç sahte kimlik kartı yere düştü. “Bu nedir?” Polis kartları inceledi. “Ben… açıklayabilirim,” diye kekelerken, diğer polis Madam Dübua’yı durdurdu: “Hanımefendi, siz de kalın lütfen.” Selma dönüp polise: “Bu kadın kendini Fransız uzman olarak tanıttı ama sanırım o da yalancı.”

Polis çantayı kontrol etti; içinden sahte sertifikalar, sahte pasaportlar, sahte uzman belgeleri çıktı. “Bunlar da sahte,” dedi polis. Victor çöktü: “Marie, sen bana söylememiştin…” Kadın soğuk: “Senin bana söylemediğin çok şey var, Victor.”

Sonra asıl perde açıldı: Madam Dübua aslında uluslararası sanat sahteciliği ağını araştıran gizli bir ajandı; aylardır Victor’un ağına sızıp kanıt topluyordu. Rozetini çıkarıp adıyla konuştu: “Agent Sarah Collins. Uluslararası sanat suçları uzmanıyım. Bay Petrov’un sahtecilik ağını araştırıyordum. Ve bu genç bayan—işimi beklenenden çok daha hızlı bitirmeme yardım etti.” Selma şaşkın: “Gerçekten polis misiniz?” Collins gülümsedi: “Evet. Ve sen inanılmaz bir dedektifsin.”

Polis, Victor’a kelepçe taktı: “Tutuklusunuz.” Victor, Selma’ya son bir kez baktı: “Sen nasıl bu kadar çok şey biliyorsun?” Selma, yalın bir cümleyle: “Doğruyu seviyorum ve doğru bakmayı biliyorum.” Victor o an anladı: para, sahte belgeler, yalancı uzmanlar—hiçbiri gerçeğin karşısında duramazdı. Kalabalık, şaşkınlık ve hayranlıkla Selma’yı alkışladı.

–

1) Monet tablosu etrafında toplanan tüm kanıtlar—pigment, imza, craquelure, çerçeve vidaları, kanvas gerilimi—akademik ve pratik gözlemlerle bir bir doğrulanıp galerinin merkezinde “sahte” ihtimalini ezici bir gerçeklik olarak yükseltti. Kalabalığın şüpheleri kolektif bir yargıya dönüştü; Victor’un otoritesi eridi.

2) Madam Dübua’nın “Agent Sarah Collins” olarak kimliğini açıklaması—uluslararası bir operasyonun orta yerinde Petrov ağının hedef alınmış olduğunu ifşa etti. Polislerin gelişi, sahte kimliklerin düşüşü, çantadan çıkan sahte sertifikalar… Hepsi “gerçek”in geri dönülmez hükmünü ilan etti. Victor’un 30 yıllık sahtecilik imparatorluğu, 12 yaşındaki bir kızın cesaretiyle yüzleştiği anda çöktü.

Üç ay sonra, eski Petrov Sanat Galerisi bambaşka bir yere dönüşmüştü: İstanbul Sanat Doğrulama Merkezi. Duvarlarda artık uygun fiyatlı ama otantik eserler asılıydı; “prestij”in yerini “doğruluk” almıştı. Selma okuldan sonra merkeze geliyor, Dr. Necat Özkan’dan özel dersler alıyordu; İstanbul Üniversitesi ona tam burslu özel eğitim programı sunmuştu. Agent Collins’in önerisiyle uluslararası sanat suçları seminerlerine katılıyor, gençler için düzenlenen programlarda yer alıyordu.

“Bu hafta Londra’dan bir heyet gelecek; sana sanat doğrulama konusunda özel eğitim vermek istiyorlar,” dedi Dr. Özkan, yeni bir katalog göstererek. Selma’nın yüzü aydınlandı: “Harika!” Victor Petrov’un tutuklanması ve ağının ortaya çıkmasıyla çok sayıda sahte eser tespit edilmişti; Collins’in raporuna göre Victor’un ağı Avrupa’nın birçok ülkesine yayılıyor, Victor’un verdiği bilgilerle 12 kişi daha tutuklanıyor, milyarlarca dolarlık sahte eser piyasadan çekiliyordu.

Ozan, merkezin güvenlik şefi olmuştu; artık yalnızca temizlik değil, değerli eserlerin korunmasında sorumluluk alıyordu. Mali durumları düzelmiş, Selma daha iyi eğitim imkânlarına kavuşmuştu. “Kızım,” dedi Ozan, okul çıkışında. “Bazen o geceyi düşünüyorum; nasıl bu kadar cesur olabildin?” Selma düşünceli: “Baba, gerçeği gördüğümde susabilir miyim? Doğru olan için çabalamak gerek.” Ozan’ın gözleri doldu; kızının sadece zeki değil, cesur ve dürüst bir insan olduğunu görüyordu.

Merkezde genç sanatçılar için atölyeler düzenleniyor, sahte pazarın yerine gerçek yaratıcılığı teşvik eden programlar yürütülüyordu. Selma bu programların planlanmasına da yardım ediyordu. “Bugün çok özel bir gün,” dedi Dr. Özkan; “Louvre Müzesi’nden mektup aldın.” Selma mektubu açtı; Paris’te genç sanat uzmanları toplantısına davet ediliyordu. “Gerçekten Paris’e gidebilecek miyim?” diye sordu. Dr. Özkan gülümsedi: “Artık uluslararası tanınan bir genç uzmansın.”

Agent Collins ara sıra merkezi ziyaret ediyor, Selma ile konuşuyordu: “O geceki cesaretin, yalnızca Victor’u yakalamamızı sağlamadı; büyük bir uluslararası ağı çözmemize yardım etti.” Selma merakla: “Diğer sahtekârlar?” Collins gururla: “Victor’un verdiği bilgilerle Avrupa’da 12 kişi daha tutuklandı; milyarlarca dolarlık sahteler piyasadan çekildi.”

Selma’nın hikâyesi gazetelere, televizyonlara, hatta kitaplara konu olmuştu. Ama onun en büyük mutluluğu merkezde öğrettiği çocuklardı. Her hafta onlara “gerçek sanat nasıl tanınır”ı anlatıyor, “Sanat sadece pahalı şeyler değildir; asıl kıymet eserin arkasındaki duygu ve emektir,” diyordu. Bir çocuk, “Sahteyi gerçekten nasıl ayırt edeceğiz?” diye sorduğunda Selma gülümsedi: “Çok basit: Dikkatli bakmayı öğrenin, soru sormaktan korkmayın ve en önemlisi, doğruyu gördüğünüzde cesur olun.”

Akşam, Selma ve Ozan Nişantaşı sokaklarında yürürken, dönüşen eski galerinin önünde durdular. “Baba, o gece korkmuş muydun?” Ozan düşündü: “Evet, çok korkmuştum. Ama senin cesaretini görünce ben de güçlendim.” Selma içtenlikle: “Ben de korkmuştum. Ama doğru olanı yapmak, korkudan daha güçlüydü.”

Bu hikâye yalnızca sahte sanat eserleri hakkında değildi; gerçeğin gücü, cesaretin değeri ve dürüstlüğün zaferi hakkındaydı. Selma’nın galeride söylediği “Bu bir sahtekârlık” cümlesi, bir tablonun ötesinde koca bir yalan dünyasını yıkmıştı. En önemli ders şuydu: yaş, statü veya maddi durum fark etmez—gerçeği gördüğünde cesur olmak dünyayı değiştirir.

Selma artık sadece bir temizlikçinin kızı değil; gerçeğin gücünün bir sembolüydü. Ve gerçek, sonunda her zaman kazanır.