“BUNU ÇEVİR YILLIK MAAŞIM SENİN” DİYE ALAY ETMEK İSTEDİ GENERAL. AMA O, EMEKLİ İSTİHBARAT SUBAYIYDI

Ankara Askeri Üssü’nün toplantı salonunun zeminini silerken, 53 yaşındaki temizlik görevlisi Ayşe Kaya sırtında gezinen dikenli bakışları görmezden gelmeye çalışıyordu. Bu savaş ve gücün hüküm sürdüğü yerde o, görünmez biriydi. Kapı aniden açıldı; General Mehmet Özkan ve kurmayları içeri girdi. “Rusça belgeleri çözebilecek uzman lazım. Ulusal güvenliği etkiliyor,” dedi genç bir yüzbaşı. General masaya öfkeyle vurdu: “Yarına kadar birini bulun. Yoksa hepiniz sorumlusunuz.”

O an, Ayşe’nin göğsünde gömülü bir dünya kıpırdadı: şifre çözme, istihbarat analizi, vatan güvenliği… Bir zamanlar hayatının tamamı bunlardı. General, alaycı bir hareketle Rusça metni ona fırlattı: “Bunu çevir, başarırsan maaşımı sana veririm.” Alay dolu kıkırdamalar arasında Ayşe, beklenmedik bir kararlılıkla konuştu: “Yardım edebilirim.” Kahkahalar kesildi. “Temizlikçi devlet sırrı çevirecek ha? Sen süpürge tut,” diye kesti General. Ayşe bir an durdu, derin nefes aldı: “Bu belgede sınır koordinatları ve silah transferi var. Sovyet şifre sistemi modifiye edilmiş.” Oda buz kesti. General gözlerini kıstı, dosyayı iterek: “Yarına kadar. Başaramazsan kovulursun.”

O gece, Ayşe küçük dairesinde eski sözlük ve notlarını masaya yaydı. Kalemi eline aldığında hafızası onu yirmi yıl geriye, Maryland Fort Meade’e taşıdı. O zamanlar Yüzbaşı Ayşe Kaya, ABD istihbaratının efsane analistlerinden biriydi. Diller, kalıplar, kodlar… Kandahar’a yönelik saldırı uyarısını çözdüğü gün, Peştuca lehçesi üzerine binen Sovyet şifresinin satranç taşlarıyla konum ve hedef anlattığını 20 dakikada bulmuştu. Methiyeler, madalyalar, ama daima aksanına ve kökenine takılan şüpheli bakışlar. Yine de uçmuştu; “Onlardan daha yükseğe uç,” diyen Türk annesinin sözlerini gerçeğe dönüştürmüştü.

Derken Tora Bora’da Şahin Siyah Operasyonu kanlı tuzağa döndü. Düşman, rotayı adım adım biliyordu: 7 ölü, 12 yaralı. Sızıntı iddiaları Ayşe’yi hedef aldı. Askeri mahkemede, dosyalara son erişen kişi oydu; kanıt değildi ama önyargı yetti. “Onurumla çıkarım,” deyip rütbelerini masaya bıraktı. Terhis edildi, ülkesine döndü. Ankara’da kurumsal kapılar bir bir yüzüne kapandı. Özgeçmişi etkileyiciydi; ama “şüpheli eski Amerikalı subay” damgası ağırdı. Gri binalar, gri günler… Sonunda bir temizlik şirketine başvurdu. “Yarından başlayabilirim,” dedi, geçmişini saklayarak. Üç hafta sonra askeri üsse atandı. Bir zamanlar ulusal güvenlik kodlarını çözen eller, artık koridor ve tuvalet siliyordu. Yine de o ritim, o koku, o disiplin ona kim olduğunu fısıldıyordu.

Geceleri istihbarat binasının G bölgesinde, açık ekranlara, duvardaki notlara, yarım kalan cümlelere göz ucuyla bakarken, analist zihni yeniden çalıştı. Genç bir teğmenin çeviride “hareket/çekilme” karıştırdığını fark edip anonim not bıraktı; ertesi gün “dâhiyane sezgi” diye övülen düzeltme sayesine Kuzey Kore hareketi saptandı. Küçük zaferler ruhunu ısıtsa da aşağılamalar sürüyordu. En çok da General Mehmet’in “teyze” diye iğneleyen sesi. Yine de Ayşe, görünmezliğin avantajını kullanmayı öğrendi.

Bir gece iletişim ofisinde, kimsenin çözemediği Rus iletim kalıbının, kendisinin yıllar önce geliştirilmesine yardım ettiği sistemin bir modifikasyonu olduğunu anladı. Kopyayı gizlice alıp evde çözdü; ertesi gün anonim rapor bıraktı. İki gün sonra üstte alarm: Rusya’nın büyük bir operasyonu deşifre edilmiş, Milli Savunma Bakanı ekibi tebrik etmişti. Subayın mahcup bakışları Ayşe’ye ilişti, ama o yine görünmezdi. Ardından Amerika’dan gelen mektup: “Tora Bora’nın suçlusu sen değil, Jenkins’ti. İtiraf etti. Adını temize çekiyoruz. Geri dön.” Ayşe mektubu yedi kez okudu, sonra sabahın erken saatinde ocakta yaktı. Gerçek ortaya çıkmıştı ama yara kalmıştı. Adalet verilmemişti; alınacaktı.

Ertesi gün, Ayşe yeni bir kararlılıkla işe girdi. General Mehmet’i asansör önünde görünce içinden “Değerim, başkasının takdirinde değil,” diye geçirdi. O gece istihbarat ofisinde gördüğü analizdeki hataları bu kez anonim bırakmadı; doğrudan düzeltti. Saklanma ihtiyacı bitmişti. Kısa süre sonra, Kuzey Kore’nin yeni kodu krize dönüştü; genç Teğmen Park çaresizdi. Ayşe, kayıtsız bir tonda “Ay düğümü takvim temelli ikame olabilir,” dedi. Park dondu. O gece, görünürde temizlik yaparken birlikte kodu çözdüler: Kim Jong-kil’in doğum gününü anahtar yapan ters yerleştirme. Rakamlar koordinat değil, zamandı: Şafakta sınırda bir plan. Ertesi sabah tebrikleri Park aldı, Ayşe sessizce yürüdü. Öğle arasında Park bir zarf bıraktı: “Yardımınız olmasaydı imkansızdı. Yapabileceğim bir şey var mı?” Küçük bir teşekkürdü; ama kıymetli.

O akşam General Mehmet’in bakışları değişmişti. Ayşe, çekmecede saklı eski bir fotoğrafta mülteci gecekondusunda bir çocuk ve yorgun bir kadını görmüştü: çocuğun gözleri General’inkilerin aynısıydı. Resmi biyografisindeki parlatılmış hikâyenin arkasındaki gerçek. Mehmet’in yalnızken Rusça denemeleri, imza atmadan önce iki kez titreyen elleri… Otoriter yüzeyin altında, “yetersiz görünme” korkusu. Bir gece sarhoş geldi, Ayşe’ye sordu: “Bana baktığında kimi görüyorsun?” “Bu pozisyona gelmek için çok mücadele etmiş birini,” dedi Ayşe dürüstçe. Ertesi gün, masada Rusça bir gramer kitabı bıraktı; not yoktu. Sessiz bir takdirdi.

Ve gün geldi. Cumhurbaşkanı 24 saat içinde sonuç istiyordu; Rusça dosya kritik hale gelmişti. Ayşe bütün gece çalıştı, şifreyi söküp kapsamlı bir rapor ve eylem planı hazırladı. Sabah, toplantı salonunun kapısında derin bir nefes aldı, içeri girdi. Şaşkın bakışlar altında dosyayı masaya koydu: “Dün istediğiniz Rusça belgenin tam çeviri ve analizini getirdim. Bu, Türk sınırını transit kullanan bir silah kaçakçılığı planı. 72 saat içinde şu üç zayıf noktayı kapatırsak ağ çöker.”

Salonda mutlak bir sessizlik oldu. Milli Savunma temsilcisi “Devam edin,” dedi. Ayşe, katman katman kodu çözdü, haritaları açtı, dil kalıplarını anlattı, kesme noktalarını gösterdi. Sunum bittiğinde 20 dakika geçmişti; kimse kesmemişti. Albay Park dayanamadı: “O sadece temizlikçi değil; aylardır departmana gayriresmî yardım ediyor, birkaç operasyonu onun sezgileri kurtardı.” General Mehmet herkesin çıkmasını emretti; odada yalnız kaldılar. “Kimsin sen?” diye sordu pencereye dönük. Ayşe ilk kez başını eğmeden: “On yedi yıl ABD askeri istihbaratında şifre analizi ve düşman haberleşmesi uzmanıydım. Şimdi de ofisinizi temizliyorum.” Generalin gözlerinde öfke değil, isteksiz bir saygı belirdi. “Neden?” Ayşe belgeleri işaret etti: “Gerçekten iyi olduğum iş bu ve onu özledim.”

Bürokrasi hızla döndü. Ayşe’nin analizi doğrulandı; özel timler kesme noktalarına konuşlandırıldı. General Mehmet, geçmişini ve aklanmasını içeren tam dosyasını masaya bıraktı. “Amerika seni geri çağırmış,” dedi. “Mektubu yaktım,” diye karşılık verdi Ayşe. “Bazı yaralar iyileşmez. Aksiyonlarım değil, kökenimle yargılandım. Kendi halkım arasında tuvalet temizlemeyi, onların arasında yönetici olmaya tercih ettim.” General, çekmecedeki fotoğrafın ağırlığıyla sustu. Sonra elini uzattı: “Komuta merkezine, birlikte.”

Operasyon başarıyla ilerledi. Koridorda dün görünmez olan kadın, bugün üst komutanıyla yan yana yürüyordu. Ayşe hafifçe gülümsedi: “Hâlâ maaşınızı bana borçlusunuz General Bey.” Mehmet güldü: “Daha iyisi var.” Komuta merkezinde onu tanıttı: “Ayşe Kaya, yeni şifre analizi danışmanımız.” Bir teğmen, “Hangi rütbeyle hitap edelim?” diye sordu. Mehmet’le göz göze geldiler. “Yüzbaşıyla başlasak?” dedi General. Ayşe başını salladı: “Benim hakkım Binbaşıydı.” General kabul etti. Binbaşı Ayşe Kaya, strateji masasının önünde derin bir nefes aldı. Dünya, bu kez iyi yönde, yeniden değişmişti.

Başarı, itirazları susturdu. Üç hafta içinde iki Kuzey Kore hücresi tespit edildi; protokoller geliştirildi. Ayşe ilk kez küçük mutluluklara izin verdi: meslektaşlarla bir yemek, İzmir’deki yaşlı anne-babasını ziyaret, bıraktığı resim hobisine dönmek. Koridorda yeni temizlik görevlisi Fatma’ya gülümseyerek “Harika iş çıkarıyorsunuz,” dedi. Fatma’nın gözlerinde şaşkın minnet parladı. Masasında ABD Ordusu’ndan resmî danışmanlık talebi vardı. Park sordu: “Nasıl cevap vereceksiniz?” Ayşe sakince: “Yardım ederim—karşılığında departmanımıza 1 milyon dolarlık gelişmiş analiz ekipmanı.” İhtiyaç netti; denge değişiyordu.

Bir gece ansızın alarm koptu. Kuzey sınırından büyük şifreli iletişim patlaması: Sovyet kodlarının modern Çin unsurlarıyla karmaşık karışımı. Cumhurbaşkanı “Alarm seviyesini yükseltelim mi?” diye sorarken Ayşe, veri okyanusuna dalmıştı. Üç saat sonra anladı: tek bir kod değil, üst üste bindirilmiş sahte desenlerdi—yıllar önce kendisinin tasarladığı bir aldatma tekniği. “Gerçek trafik burada,” dedi; normal ticari iletimdeki küçük anormallikler, gizli mesaj trafiğini saklıyordu. Bir saat içinde gerçek mesaj çözüldü: Kuzey Kore, tartışmalı sularda gizli balistik füze testi planlıyor, Türkiye’yi uluslararası kamuoyunda kışkırtıcı göstermek istiyordu. Strateji yeniden kuruldu. Gün ağarırken kriz, halk fark etmeden bastırılmıştı. General Mehmet yaklaşarak: “Az önce uluslararası bir çatışmayı engelledin, Binbaşı. Cumhurbaşkanı’na katkını bildirdim.” “Sadece işimi yapıyorum,” dedi Ayşe. “Hayır,” diye gülümsedi General, “işin tanımını değiştiriyorsun.”

Beş yıl sonra, General Ayşe Kaya, Türkiye Stratejik İstihbarat Merkezi’nin penceresinden Ankara’ya bakıyordu. 58 yaşında, Doğu Asya’nın en saygın şifre analizi birimini yönetiyor, yöntemleri dünya istihbarat teşkilatlarınca inceleniyordu. Masasında ileri teknoloji sistemler, duvarlarında madalyalar ve dünya haritası. Telefon çaldı: CIA Direktörü Hartman—bir zamanlar onu yargılayan komisyonun başı—Suriye dosyasında acil danışmanlık istedi. Ayşe, “Para değil, öncelik meselesi,” dedi. “Türk genç analist eğitim programımıza 5 milyon dolar bağış.” Kısa bir sessizlikten sonra anlaşma sağlandı. Bu, intikam değil; Türkiye’nin değerinin tanınmasıydı.

Kapı tıklandı. Emekli General Mehmet Özkan, bastonuna dayanarak içeri girdi: “Veda etmeye geldim; tedavi için Amerika’ya gidiyorum. Önce bunu sana vermek istedim.” Küçük kutunun içinde, Ayşe’nin Amerikan “Yüzbaşı” rozeti vardı; arşivlerden bulmuştu. “Çember tamamlansın istedim,” dedi. İkisi de güldü; uzun yolun sessiz ortaklarıydılar. Mehmet, ciddileşerek: “Sende en etkileyici olan, zekân ya da direncin değil; acını insanlığını kaybetmeden amaca dönüştürme biçimin,” dedi ve ayrıldı.

Ayşe rozete baktı. En büyük yenilginin, en büyük zaferin tohumu olabileceğini fısıldıyordu. Masasında bekleyen raporlar, çözülmesi gereken kodlar vardı. Bir zamanlar “Bunu çevir, maaşımı veririm,” diyen bir alay, bugün dünya ölçeğinde itirafa dönüşmüştü. Temizlik görevlisinden generale uzanan hat, artık yalnız onun değil, ardındaki genç analistlerin yoluydu. Telefon tekrar çaldı. General Kaya ahizeyi kaldırmadan önce eğitim odasındaki gençlere baktı: Mirası, basit bir başarı değil, ilhamdı. “General Kaya,” dedi özgüvenle. Çember tamamlanmıştı; ne yalnız Amerikalı, ne yalnız Türk—dünya satrancında benzersiz ve vazgeçilmez Ayşe Kaya olarak.